Vuurvlieg » Specials » Nederlands sieraardewerk
Vuurvlieg: Informatie van A tot Z

Nederlands sieraardewerk tussen 1880 en 1940

Nederlands sieraardewerk tussen 1880 en 1940 Het einde van de 19de eeuw tot en met het begin van de 20ste eeuw, is een periode geweest van veel verandering en ontwikkeling in de Nederlandse aardewerkindustrie, zowel op technisch als artistiek gebied. Er ontstond opnieuw waardering voor het ambacht, het handwerk, mede door mensen als William Morris (Engels kunstenaar en schrijver) die hiertoe had opgeroepen. Door de industriële revolutie in de 19de eeuw, werden de van oorsprong ambachtelijk gemaakte producten steeds meer massaal geproduceerd, dit ging in veel gevallen ten koste van de kwaliteit.

Aardewerkfabrieken, ontwerpers en plateelschilders

Er werden nieuwe aardewerkfabrieken opgericht met als doel sieraardewerk te vervaardigen. Een aantal van deze aardewerkfabrieken zijn: de 'N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg', 'N.V. Plateelbakkerij Zuid Holland', 'Firma Wed. N.S.A. Brantjes en Co', 'N.V. Arnhemsche Fayencefabriek', 'Plateelbakkerij De Distel' en 'N.V. Eerste Steenwijker Kunst- en Aardewerk Fabriek'. Sommige al bestaande aardewerkfabrieken, gingen begin 20ste eeuw naast gebruiksaardewerk ook sieraardewerk produceren.

Voor het ontwerpen van de modellen en decors van het sieraardewerk, werden meestal kunstenaars gevraagd. Bekende ontwerpers en kunstenaars waren o.a.: Th.A.C. Colenbrander, H.L.A. Breetvelt, C.J. Van der Hoef, L. Nienhuis en W.P. Hartgring.
De wereldtentoonstellingen, die vanaf 1851 in verschillende landen werden gehouden, waren voor de meeste van deze kunstenaars een bron van inspiratie. Verder lieten zij zich beïnvloeden door de nieuwe stijlen de Art Nouveau (of Jugendstil) en de Art Deco, die in andere Europese landen ontstonden.

De decors werden met de hand beschilderd door speciale plateelschilders, veel ontwerpers waren tevens plateelschilder, dit was zeer nauwkeurig werk. Dat het sieraardewerk van de verschillende fabrieken soms erg op elkaar leek, kwam doordat de ontwerpers regelmatig van fabriek wisselden na ontslag, omdat ze werden uitgekocht of omdat ze zelf een aardewerkfabriek begonnen. Zij namen behalve hun artistieke kwaliteiten, hun ontwikkelde technieken en opgedane kennis van materialen mee.

Plateel

In de 17de eeuw noemde men het Hollands Majolica (polychroom aardewerk) in Nederland plateel, dit woord is afkomstig van het Oud-Franse woord platel dat platte schotel betekend. Tegenwoordig wordt met plateel het geglazuurde en beschilderde sieraardewerk bedoeld, tussen ongeveer 1880 en 1940. Plateel wordt gemaakt door klei te gieten in vormen (mallen) van gips, nadat dit heeft gedroogd wordt het uit de vorm gehaald en gebakken. Het één keer gebakken stuk aardewerk wordt nu biscuit genoemd. Het biscuit wordt geglazuurd en beschilderd en vervolgens weer gebakken.

Verzamelobject

Nederlands sieraardewerk of plateel werd in Nederland, maar ook wel in het buitenland, al snel vanaf het begin tot op heden een verzamelobject. Veilingen, antiekzaken, antiekmarkten of internet, zijn plaatsen waar het plateel nog regelmatig te koop wordt aangeboden. De prijzen variëren, afhankelijk van soort, ontwerper, zeldzaamheid, en de staat waarin het verkeert. Enige kennis van het plateel is voor de aanschaf zeker belangrijk, mede omdat er vervalsingen op de markt zijn.

Een aantal musea in Nederland bezitten een sieraardewerkcollectie die kan worden bewonderd, daarnaast bestaan er veel boeken en naslagwerken over dit onderwerp.
N.V. Plateelbakkerij Zuid Holland

N.V. Plateelbakkerij Zuid Holland

In 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plateelschilder was en Adrianus Jonker, die twee aardewerkfabrieken in Gouda bezat, w…
Kunstaardewerkfabriek Regina

Kunstaardewerkfabriek Regina

Het jaar dat de Kunstaardewerkfabriek Regina werd opgericht in 1898, was eveneens het jaar waarin Wilhelmina koningin werd. Regina betekent koningin in het Latijn. De oprichters waren Gerrit Frederic…
Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & Co

Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & Co

Clementine van Rijn, de weduwe van Nicolaas S.N. Brantjes richtte samen met Egbert Estié in 1895 als eerste een sieraardewerk fabriek in Purmerend op. Bij Wed. N.S.A. Brantjes & Co werd aardwerk gemaa…
De kunstenaar Breetvelt

De kunstenaar Breetvelt

Henri Leonardus August Breetvelt werd geboren in 1864 te Delft. Hij werkte voornamelijk als ontwerper van sieraardewerk en als plateelschilder bij o.a. Porseleinfabriek De Kroon in Noordwijk en de Pla…
N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg

N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg

De aardewerkfabriek 'N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg' was een van de eerste fabrieken in Nederland, die eind 19de eeuw begon met het vervaardigen van aardewerk in de 'Art Nouveau' stijl. Vorme…
Plateelbakkerij De Distel

Plateelbakkerij De Distel

Jacobus M. Lob richtte in 1895 te Amsterdam een kleine aardewerkfabriek op genaamd “De Distel”. Zijn doel was het vervaardigen van sieraardewerk en tegeltableaus. De Distel werd bekend om de productie…
Arnhemsche Fayencefabriek

Arnhemsche Fayencefabriek

In 1907 richtten de broers Klaas en Jacob Vet in Arnhem een aardewerkfabriek op, de 'N.V. Arnhemsche Fayencefabriek'. Er werd sieraardewerk gemaakt zoals vazen, kannen en bloempotten, maar eveneens ge…
De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F

De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F

In 1919 werd er door Hildebrand Ras en Hendrik Krop in Steenwijk de “NV Eerste Steenwijker Kunst-Aardewerk Fabriek” opgericht. Zij wilden daar artistiek verantwoord sieraardewerk vervaardigen dat voor…
De kunstenaar Colenbrander

De kunstenaar Colenbrander

Theodoor Christiaan Adriaan Colenbrander (zijn initialen: Th.A.C.) werd geboren op 31 oktober 1841 in Doesburg, een kleine stad in de Achterhoek. Colenbrander ontwierp vooral sieraardewerk, hij had ee…
Tegel- en Fayencefabriek Amphora

Tegel- en Fayencefabriek Amphora

De Tegel- en Fayencefabriek Amphora in Oegstgeest werd in 1908 opgericht door Van Sillevolt en C. Perelaer om er gebruiksaardewerk en sieraardewerk te gaan maken. Kenmerkende aardewerkproducten van de…
Gepubliceerd door Vuurvlieg op 17-02-2014, laatst gewijzigd op 18-08-2016. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • "Art nouveau en art deco in Nederland", Frans Leidelmeijer en Daan van der Cingel
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Plateel
  • http://plateel.nl/